Reforma dl’Autonomia data pro definitivamënter

L dessëni de lege costituziunela ie nce tl Senat unì dat pro tla segonda letura – L presidënt dla Jonta provinziela de Bulsan Kompatscher: "N mumënt de mpurtanza: garanzia y svilup de nosta autonomia”

ROMA (USP). I 13 de mei devënta na data mpurtanta tl calënder dl’autonomia de Südtirol. Do la Camera di Deputac à nce l Senat dla Republica te si senteda di 13 de mei dl 2026 dat pro, tla segonda letura y nscila definitivamënter, l dessëni de lege costituziunela per l mudamënt dl Statut Speziel per l Trentin-Südtirol. La lege costituziunela jirà n droa do che l presidënt dla Republica arà sotscrit, tëmp de un n mëns y do 15 dis do la publicazion tla Gazëta Ufiziela.

La presidënta dl Cunsëi di Ministri Giorgia Meloni ova tl ann 2022 te si detlarazion per l program de Guviern segurà de fé che l unisse inò arjont y metù su i standards de autonomia dl ann 1992. Sun chësta fundamënta ti ova l presidënt dla Jonta provinziela de Bulsan Arno Kompatscher tl ann 2023 mandà ju na pruposta de reforma, che ie pona stata la fundamënta per cuntratazions ntenscives da dedò. Y śën ie la reforma unida data pro te na maniera definitiva.

"Chësc ie n mumënt mpurtant per nosta autonomia,” stlarësc l presidënt dla Jonta provinziela de Bulsan, Arno Kompatscher. “La reforma dl Statut data pro ncuei dal Senat ne fej nia mé che la cumpetënzes legislatives y tecnich-aministratives vënie inò a valëi, minà iel chëla cumpetënzes che ova tl ann 1992 purtà che l’Austria ëssa stlut via l stritoz cun detlarazion ufiziela aposta, ma la gëura nce per pudëi se muever da nuef, cun plu lerch y juech. L drë’ lëur scumëncia perdrët śën: l’aministrazion provinziela de Bulsan ie bele njenieda per se nuzé de chësc mesun de pudëi se muever mpue’ deplù, per fé che l vënie metù n droa, che l giape atuazion mesures che porta y cumporta miuramënc cuncrec per l raion y si jënt.”

 Ciuldì jìvel pa debujën de na reforma dl Statut de Autonomia?

Cun la reforma dl Titul V dla Costituzion tl ann 2001 ti fova duta la cumpetënzes che ne fova nia esplizitamënter dl Stat unides sëurandates ala Regions y ala Provinzies Autonómes. La Chëurt Costituziunela nterpretova la cumpetënzes che fova restedes pra l Stat coche cumpetënzes o materies trasverseles. Chësc ova purtà ti ani da dedò a n manejamënt scialdi zentralistich y strenjova ite var per var la cumpetënzes legislatives y tecnich-aministratives dla Provinzia Autonóma de Bulsan.

L cuntenut dl dessëni de lege costituziunela

La pruposta de lege preudova chisc mudamënc:

Recuperé y repristiné la cumpetënzes autonomes che fova unides strëntes ite. L se trata tlo dl urdinamënt di ufizies provinziei y dl personal revardënt; urbanistica y planns urbanistics; stredes, cundotes dal’ega y lëures publics tla spersa de nteres dla Provinzia; sëurantëuta di servijes publics tl’autoaministrazion y si manejamënt tres mprejes spezieles cun leprò l manejamënt dla pestaria; cundotes dal’ega per la produzion de energia dala lectrisc.

Cumpetënzes „estlujives“ nueves: scunanza dl ambient y dl ecosistem cun leprò la regulamentazion dl manejamënt di tieres salveres; cumerz.

Reduzion di rëms per la legislazion autonoma y slargiamënt dla spersa per se muever te na maniera liedia te duc i ciamps dla politica: tò y tres i rëms tres normes fundamenteles dla reformes economich-sozieles dla Republica; restrenjamënt ai “prinzips generei” dl ordenn iuridich; denuminazion expressis verbis o esplizita dla cumpetënza legislativa primera coche “estlujiva”.

Prezijazion dla funzion dla normes de atuazion dl Statut de Autonomia per l svilup dl’autonomia (armunisazion dl espletamënt dl pudëi legislatif dla Region y dla Provinzies cun l Stat, tenian cont dla cundizions de autonomia particuleres).

Tlausola de acurdanza deberieda (mudamënc dl Statut de Autonomia muessa tl daunì giapé l bënsté dl Cunsëi regionel y de tramedoi i Cunsëies provinziei; n ne daussa te degun cajo jì sot al niveau de autonomia n droa).

Normes de scunanza dla mendranzes (lege litela – tlausula de residënza; norma che lascia pro de manejé la cumpusizion dla Jonta provinziela, nce sce nia tres ublianza; norma che lascia pro de manejé la cumpusizion dla Jonta cumenela, nce sce nia tres ublianza).

 Duc i datails dla reforma dl’autonomia ie da abiné sun la plates internet dla Provinzia Autonóma de Bulsan.