Di dla Cultura Ladina 2026: l program tl detail

09/09/2026, 10:00 AM

Leteratura, ert, mujiga y lëuratueresc criatifs: na festa per duc cun l titul "Da na generazion al'autra"

(da man ciampa) assessëur provinziel Daniel Alfreider, André Comploi, Sofia Stuflesser (Foto: USP/Maja Clara)
(da man ciampa) assessëur provinziel Daniel Alfreider, André Comploi, Sofia Stuflesser (Foto: USP/Maja Clara)

BULSAN/URTIJËI (USP). Ntan na cunferënza stampa, n mierculdi ai 9 de setëmber, à l assessëur per la Istruzion y cultura ladina Daniel Alfreider, l diretëur dl’Intendënza y Cultura ladina André Comploi, y la grupa de lëur Carlo Suani y Sofia Stuflesser deberieda cun Irene Prinoth (diretëura dl Istitut Ladin Micurá de Rü) y Rita Lovas (Circolo Lia Mostra d'Ert) prejentà i details dl Di dla Cultura Ladina.

N sada ai 19 de setëmber sarà "Da na generazion al'autra" l fil cueciun de n di rich de manifestazions cultureles, che acumpanierà l publich tres leteratura, ert, mujiga, performance, lëuratueresc y ativiteies interatives. N program pensà per valorisé la cultura ladina te si esprescions defrëntes y per renfurzé l'ancunteda y l dialogh danter generazions.

L assessëur provinziel Daniel Alfreider auza ora l valor dla trasmiscion dl'arpejon culturela: "La cultura viv canche la vën data inant da na generazion al'autra. Trasmëter savëi, tradizions y cunescënzes uel dì mantenì viva la richëza y la pluralità dla cultura ladina, che se spidlea tla rujeneda coche nce tla leteratura, tla mujiga, tl'ert, tl teater y tl artejanat. Trasmëter chësc patrimone uel dì crië la cundizions acioche l posse unì vivù, nterpretà y renuvà nce dala generazions che vën do."

André Comploi, diretëur dl’Intendënza y Cultura ladina, sotrissea al incontra la mpurtanza dla giaurida y dl'ancunteda: "La rujeneda ie l cuer dla cultura ladina. Rujenan scumencions l di, per se dediché pona ala truepa formes te chëles che nosta cultura se mostra. Ulon festejé dantaldut l'ancunteda: danter generazions, danter la valedes ladines y cun nosc parënc furlans y rumanc, danter rujenedes artistiches y esprescions cultureles d’uni sort. L mpëni dla istituzions ladines y de truepa lies cultureles testemunieia cuncretamënter la richëza dla relazions, l'energia y la vitalità dla cultura ladina."

Deplü informaziuns

Danmesdì de cunfront n cont dla rujeneda ladina ncuei y duman

Dala 9 daduman uniral giaurì tla Cësa de Cultura n cunfront dedicà al prejënt y al daunì dla rujeneda ladina. Ntan l danmesdì dal titul "La rujeneda ladina ncuei y duman: de cie ons'a debujën? Cie possen pa fé? Ciunes ie pa la prioriteies?" vëniel metù n dialogh esperienzes y ponc de ududa defrënc, trajan ite istituzions, l mond dla scola y dla cultura, dla nfurmazion y dla nrescida linguistica. Tl zënter dla descuscion sarà l daunì dla rujeneda ladina, la ndesfidedes che la reverda y la azions che ie de bujën per ti garantì la vivanda y la trasmiscion ala generazions che vën do.

L fajerà pea Lara Moroder, presidënta dl Istitut Ladin Micurá de Rü, Heinrich Videsott, intendënt dla scoles ladines, Mathias Stuflesser, diretëur dla Repartizion Aministrazion Scola y Cultura ladina, Roland Verra, presidënt dla Union Generela di Ladins dla Dolomites, Mateo Taibon, jurnalist dla Rai, Gabriele Zanello, prufessëur assozià de Filologia y Linguistica dl romanc tl'Università de Udine, y Andreas Gabriel, secreter generel dla Lia Rumantscha.

Da dedò saral na mëisa turonda pra chëla che l fej pea l assessëur Daniel Alfreider, la diretëura dl Istitut Cultural Ladin Majon di Fascegn Sabrina Rasom, la diretëura de scola y vizepresidënta dl Istitut Ladin Micurá de Rü Monika Senoner y la prufessëura dl’Università Liedia de Bulsan Ruth Videsott.

L prugram dl danmesdì unirà stlut ju cun l ntervënt “Mic y realtà dl ladin standard“ dl'autëura ladina Rut Bernardi, che piterà n valgun mpulsc, nia zënza ironia, n con' de n argumënt che à descedà plu descuscions tl passà.

I muderadëures dl'ancunteda sarà Sofia Stuflesser y Carlo Suani.

Domesdì criatif y lëuratueresc criatifs tla Cësa de Cultura y te d'autra sëntes

L argumënt dl di, "Da na generazion al'autra", tulerà nce ite i plu jëuni, che vën nviei a n lëuratuere de fé bales. Chëstes unirà pona maiedes da marënda tla Cësa de Cultura, trasfurman l mumënt de cunvivënza te na ucajion sëuraprò per spartì y dé inant la tradizion.

Dala doi domesdì saral tla Cësa de Cultura y te d'autra sëntes ntëurvia n domesdì criatif cun truep cuntribuc interatifs, coordinà dala Union Generela di Ladins dla Dolomites. Te sales defrëntes, n pert nce tl medemo mumënt, pieta la lies y urganisazions cultureles ladines n program per pitli y granc: n curs de bal populer cun Lois Kastlunger y Eveline Vinatzer (UGLD), n cunzert dl cor de Runcadic, la mostra Berstot de Lenert (Istitut Ladin Micurá de Rü y Museum Gherdëina), la mostra dl'UNIKA (UNIKA), n teater impro-atif (Südtiroler Theaterverband), n lëuratuere de mujiga y cianties (Comunanza Ladina a Bulsan), la prejentazion dla tecnica artejanela Tar-Kashi (Union di Ladins de Ampëz), l juech da mëisa cooperatif Dolomythic (Union di Ladins de Gherdëina), n lëuratuere per fé ciofs de banda (Museum Ladin), la spiegazion dla tradizion dla Donaze (Le Donaze), la prejentazion dl guant dala gherdëina (Lia guanc dala Gherdëina) y dl guant ampezan (Union de i Ladins de Ampezo), n lëuratuere de reflescion n cont de sé nstësc - Anter me (Union di Ladins de Fascia), la prejentazion dla revista INCIPIT (Lia di autëures y dla autëures de Bulsan), i doi referac "Countdown to mass extinction" y "Conturines y Ursus ladinicus" (Museum Ladin), n film animà dla poejia "Sëida" de Rut Bernardi (SAAV), na mostra dl Portal Ladin (Union di Ladins de Gherdëina) y na prejentazion di resultac dl curs de ziplé (La Vëta).

Leprò saral nce truep lëuratueresc criatifs per mutons: l bosch (Comun General de Fascia), dessenië lijëndes ladines (Union di Ladins dal Col), depënjer tieres salveres (Lia di Iagri Ladins de Südtirol), teater per mutons (Museum Gherdëina).

Per l'ucajion resterà l Museum Gherdëina daviert dala 10 nchin la 6 da sëira.

Premiazions tla Cësa de Cultura

Dala 17:30 saral tla Cësa de Cultura n mumënt de mpurtanza particulera, dedicà ala memoria de Franz Vittur, a chël che l vën destinà l pest Merit Ladin 2026. L ntendënt da ntlëuta, che ie unì mancia da puech, unirà lecurdà y unerà ntan la zeremonia. Sëuraprò uniral nce nunzià l'opra d'ert che à venciù l cuncors d‘Ert X Merit Ladin y l unirà premià l'artista Christine Runggaldier che l'à realiseda. L unirà mo cunedì chi che à venciù Scribo y Scribo Junior 2026, i cuncorsc de leteratura ladina metui a jì dal Istitut Ladin Micurá de Rü n cunlaurazion cun l’Intendënza y Cultura ladina.

Ntan la zeremonia saral nce da udëi n valgun resultac di lëuratueresc criatifs metui a jì domesdì, testemunian l lëur y l'esperienzes arjontes ntan l di.

Da mesa la set va la festa inant sun Plaza S. Antone, ulache la lies Adöm y Cultura da Munt curerà l aspet gastronomich cun grilieda, cëives y buandes.

Dialogh danter leteratura, mujiga, ert y performance tl salon culturel

Dala 8 da sëira jirà l di inant tla sënta dla Lia Mostra d'Ert, cun l Salon Culturel, na sëira te chëla che l se anconta plu formes de esprescion artistica. N arà l plajëi de pudëi scuté su tel Tipes y Judith Piccolruaz, l‘autëures Teresa Palfrader Willeit y Nadia Rungger y nce na letura dl autëur o dla autëura che à venciù l cuncors Scribo. Mattia Maldonado, Silvia Baccanti, Marco Grigis y Giordan Crazzolara prejenterà na performance che cunlieia letura scenica, pitura dal vif, usc y mujiga. Sëuraprò puderan mo amiré n bal de Samuel Pellegrin deberieda cun Andrea Porro. La prejentazions d’uni sort sarà sëuraprò tl dialogh cun diesc artisć y artistes che à metù ora si opres tla sala, ntravaian rujenedes, formes y sensibltà artistica.

La manifestazion unirà registreda dala RAI Ladinia.

L finela mujighela: mujiga dal vif y cunvivënza

Per finé via l Di dla Cultura Ladina saral dala 21:15 inant mo “Mujiga anterores“, metù a jì dal'Uniun Adöm. Sun plaza S. Antone fajerà la grupes ladines Pëufla y COP Planta mujiga dal vif te n'atmosfera da se n sté saurì.

Nfurmazions de utl

Ntreda debant pra duta la manifestazions. Da maië y da bever a paiamënt tla segonda pert dl di.

Pra la manifestazion nvieda via dal’ Intendënza y Cultura ladina fejel pea de plu istituzions y lies cultureles ladines: l Istitut Ladin Micurá de Rü, l Museum Ladin Ciastel de Tor, la Union Generela di Ladins dla Dolomites, l Circolo Lia Mostra d'Ert, l'Uniun Adöm, l Istitut Cultural Ladin Majon de Fascegn, l Istitut Cultural Ladin Cesa de Jan, la Università de Udine, la Lia Rumantscha, la Università Liedia de Bulsan y de truepa d'autra istituzions y lies cultureles dla Ladinia.

red